Chorwacja to kraj o wyjątkowo zróżnicowanej powierzchni terenu. Nic więc dziwnego, że obok malowniczych miejsc położonych nad Adriatykiem, znajdują się także górzyste okolice, będące doskonałym obszarem do penetracji dla alpinistów, botaników i speleologów.

Funkcjonuje tu osiem parków narodowych, z czego siedem znajduje się nad Morzem Adriatyckim lub w jego pobliżu. Ósmy z nich - Park Narodowy Jezior Plitwickich – leży niespełna 200 km od Adriatyku. Jest to jednocześnie najbardziej znany obiekt przyrodniczy w Chorwacji. Jego unikalność i oryginalność doceniło UNESCO, które wpisało go na światową listę dziedzictwa kulturowego. Uznano bowiem, że bez względu na sytuację geopolityczną w tym regionie, miejsce to należy koniecznie chronić, aby przekazać je w jak najlepszym stanie kolejnym pokoleniom.

Park Narodowy Jezior Plitwickich (National Park Plitvička Jezera) w Lika został utworzony w 1949 roku i znajduje się mniej więcej w połowie drogi między Zagrzebiem a Sibenikiem w Dalmacji. Co roku przyciąga dziesiątki tysięcy turystów, gdyż 16 jezior połączonych ze sobą za pomocą ponad 90 wodospadów, potoków i strumyków, to prawdziwy fenomen przyrodniczy na skalę światową. Co ciekawe, z kilkunastu jezior jedynie dwa zajmują aż dwie trzecie wodnego obszaru Parku. Są to Kozjak i Pščanskoro.

Bogata w minerały woda przez wiele lat wykształciła w skalistych brzegach dolnych jezior wiele grot i jaskiń. Wyrzeźbiła też przedziwne formy, które można podziwiać z pokładu statku turystycznego, pływającego po jeziorach lub z drewnianej kładki umieszczonej tuż nad wodą. Warto dodać, że zielone, błękitne oraz turkosowo czyste zbiorniki wodne otoczone są gęstym i bujnym lasem bukowym lub jodłowym. W okolicy występują różne gatunki roślin (ponad 1100 gatunków) i zwierząt (m.in. niedźwiedź brunatny), z czego wiele z nich to rodzaje typowe tylko dla tego obszaru. Lądową część Parku można oglądać z okien elektrycznej kolejki spacerowej.

W gronie parków położonych na wyspach znajdują się: Park Narodowy Wysp Briońskich (National Park Brijuni), Park Narodowy Kornati (National Park Kornati), Park Narodowy Mljet (National Park Mljet). Pierwszy z nich leży na 2 dużych i 12 znacznie mniejszych wyspach na Morzu Adriatyckim u południowo – zachodnich wybrzeży półwyspu Istria. Ze względu na dogodny klimat śródziemnomorski znajduje się tu wiele rzadkich gatunków roślin i zwierząt (m.in. perkozy, kormorany, muflony i daniele). Co ciekawe, powstał tu nawet ogród zoologiczny, w którym zebrano zwierzęta z różnych stref klimatycznych. Jednak to nie ze względu na nie, a na ponad 680 gatunków roślin, Archipelag Brijuniokrzyknięto parkiem narodowym. Występują tu m.in. drzewa poziomkowe, cedry, eukaliptusy, lasy dębowo – wawrzynowe.

Na tym obszarze znajdują się także cenne budowle pochodzące z czasów rzymskich, bizantyjskich i wczesnośredniowiecznych. Podziw turystów wzbudzają ogromne mury obronne na wyspie Veliki Brijuni oraz zamek rzymski na Zalewie Veriga. Warto też odwiedzić Muzeum Etnograficzne, w którym zbiera się chorwackie stroje ludowe.

Ze względu na to, że Park znajduje się pod ścisłą ochroną, jego zwiedzanie możliwe jest tylko podczas czterogodzinnej wycieczki wykupionej w biurze podróży lub w kasie Parku. Archipelag można zwiedzić statkiem lub kolejką elektryczną.

Z kolei Park Narodowy Kornati leży na najgęściej położonych wyspach Morza Śródziemnego. W skład archipelagu wchodzi ponad 150 wysp, z czego 89 z nich objęto ścisłą ochroną. Kornaty dzielą się na dwie grupy: Dolne i Górne, przy czym to Kornaty Dolne pełne są robiących wrażenie klifów. Najwyższe klify znajdują się na Klobučar (80 m), Mana (65 m) i Rašip Veli (64 m). Ich podmorska część jest jeszcze większa i sięga blisko 100 m głębokości.

Jednak Park Narodowy Kornati to nie tylko niebezpieczne klify, ale i wyjątkowe bogactwo morskiej fauny i flory. W dodatku jest to doskonałe miejsce dla płetwonurków. Nic więc dziwnego, że wiele osób decyduje się na rejs wśród wysp, kąpiel w morzu oraz skosztowanie lokalnych potraw z ryb. Podróżni znajdują też czas na podziwianie rzymskiej willi w Mala Proversa, starego kościoła chrześcijańskiego Św. Marii oraz ruin dawnych fortyfikacji.

Ostatnim parkiem położonym na wyspach jest Park Narodowy Mljet. Do grona pozostałych dołączył w 1960 roku. Wpływ na to miała sama wyspa Mljet, którą w 72% porastają bujne lasy dębowe i sosnowe. Znajdują się tu także liczne sady oliwne i winnice. Nic więc dziwnego, że Mljet zaliczana jest do dziesięciu najładniejszych wysp na Ziemi. Szczególnie, że poza piękną przyrodą znajdują się tu także interesujący przedstawiciele świata zwierzęcego. W parku Narodowym Mljet można spotkać daniele, dziki, jadowite węże, mangusty i bardzo rzadko występujące śródziemnomorskie foki mniszki.

Park znajduje się na północno – zachodnim krańcu Mljet. Występuje tu szczególnie czyste morze, spokojne zatoki i lasy niemal wyrastające z wody. Cechą charakterystyczną są także dwa duże, słone jeziora (Veliko Jezero, Malo Jezero) pełne ostryg. Na jednym z nich znajduje się wyspa Sv. Marije, na której postawiono zabytkowy, pochodzący z XII wieku klasztor ojców benedyktynów.

Jeśli chodzi o parki położone na lądzie, to poza Plitwickimi Jeziorami wyróżniamy także: Park Narodowy Krka, Paklenica, Risnjak i Walebitu Północnego. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z najmłodszym Parkiem (1985 r.) w kraju, który znajduje się w dolnym biegu rzeki Krka i ciągnie się aż do jej ujścia do Adriatyku. Zajmuje ok. 110 km2 powierzchni, a jego główną atrakcję stanowi siedem wodospadów: Bilusić buk (22,4 m), Brljen buk (15,5 m), Manojlovac (kilka wodospadów o wysokości 59.6 m z główną kaskadą o wysokości 32 m), Rosnjak (8,4 m, Miljacka slap (23,8 m), Roski slap (25,5 m) i Skradinski buk (17 kaskad o łącznej wysokości 45,7 m).

Park Narodowy Krka jest wyjątkowy pod wieloma względami. Przede wszystkim w jego wodach żyje 18 gatunków różnych ryb, z czego aż 10 to rodzaje rzadko spotykane. Podobnie jest z fauną nietoperzy, która zawiera 18 gatunków zagrożonych wymarciem w całej Europie. Krka jest też unikatowym obszarem dla ornitologów, bowiem to właśnie tu zatrzymują się 22 gatunki ptaków podczas swoich wiosennych i jesiennych wędrówek. Mają doskonałe warunki do postoju, gdyż Park obfituje w gęste zagajniki oraz wody bogate w drobne rośliny i zwierzęta. Poza wodospadami, interesującym rozlewiskiem jest także Prokljansko Jezero, położone w południowej części Parku.

Jeśli chodzi o wartość turystyczną, to Park Narodowy Krka obfituje w zabytkowe budowle. Jednym z przykładów jest klasztor ojców franciszkanów, znajdujący się na wyspie Visovac. Warto też odwiedzić klasztor św. Archanioła oraz starochorwackie twierdze z XIV wieku, spośród których najważniejsze są: Trosenj – grad, Necven – grad, Bogocin – grad i Kljucica. Niektórzy podróżni osiadają w okolicach Krka na stałe, bowiem przyciąga im przejrzyste na 20 metrów w głąb morze oraz świeże powietrze, które ma szczególne znaczenie dla osób z chorobami górnych dróg oddechowych.

W przypadku Parku Narodowego Paklenica jego główną atrakcją jest położenie. Rozpościera się bowiem na części największego pasma górskiego w Chorwacji – Velebit, którego najwyższe szczyty schodzą wprost do Morza Adriatyckiego. Nic więc dziwnego, że co roku Park Paklenica odwiedza wielu turystów. Każdego z nich pociąga spacer lub wspinaczka po górach, oferujących niezapomniane widoki na morze. W dodatku znajdują się tu dwa wielkie wąwozy (Wielka i Mała Paklenica), które wydają się niemal wychodzić z Adriatyku, a przez które przepływa 10 – kilometrowy potok z licznymi wodospadami. Wyjątkowość tego miejsca podkreślają unikatowe ptaki, wśród których znajdują się m.in. orły i sępy. Rozpiętość skrzydeł tych ostatnich dochodzi nawet do 2,5 – 3 metrów!

Charakterystyczne dla Paklenicy są także malownicze doliny porośnięte bukowymi lasami. Nie można się zatem dziwić, że do tego unikalnego pod względem geograficznym Parku, oferującego niecodzienne połączenie morza i gór, przybywają liczni turyści i alpiniści.

Równie interesujący jest Park Narodowy Risnjak, który do grona obszarów chronionych dołączył w 1958 roku. Zawdzięcza to przede wszystkim swojej różnorodności klimatycznej. Na jego obszarze zbiegają się bowiem wpływy klimatu morskiego i śródlądowego. Z tego też względu jest zamieszkiwany przez wiele rzadkich zwierząt i roślin. Najważniejszymi przedstawicielami obydwu światów są: niedźwiedzie, dziki, rysie, wilki, kozice, orły, cietrzewie, a w przypadku roślin: kosodrzewina, chaber górski, ciemiężyca biała, mikołajek alpejski i siekiernica górska.

Risnjak zajmuje niewielki obszar, a główną jego atrakcją geograficzno – przyrodniczą jest źródło rzeki Kupa położone w górach. Park znajduje się niespełna 15 km od wybrzeża i leży między Alpami a Górami Dynarskimi.

Ostatni parkiem, a jednocześnie pierwszym, który został ogłoszony przez UNESCO rezerwatem biosfery, jest Park Narodowy Welebitu Północnego. Jego nazwa wzięła się od najwyżej położonych partii pasma górskiego Velebit. Jako ciekawostkę warto dodać, że na terenie Parku znajduje się jedna z najgłębszych jaskiń na Ziemi – Lukina Jama (1392 m). Interesujący jest także fakt, że na terenie Parku Narodowego utworzono dwa rezerwaty przyrody: Rožanski i Hajdučki Kuk. Położone są na najwyższych partiach Velebitu, dzięki czemu chronią niesamowite wykroty skalne, zapadliska, wąwozy i liczne jaskinie. Równie interesujące są kotły śnieżne i doliny krasowe. Góry Velebit to niesamowite miejsce do uprawiania turystyki górskiej i wspinaczki.

Niewątpliwie, piękną przyrodę, krajobrazy i różnorodne firmy ukształtowania terenu należy obejmować ochroną. Warto je także odwiedzać, bowiem pozwalają odpocząć od zgiełku codzienności i hałasu wielkich miast.